साहित्यातील कवितांचा काव्यसागर : शशिकांत हिंगोणेकर
शशिकांत हिंगोणेकर हे महाराष्ट्राच्या साहित्यविश्वातील एक तेजस्वी, संवेदनशील आणि सामाजिक भान जपणारे व्यक्तिमत्त्व आहे. त्यांची नाळ मातृतिर्थ बुलढाणा भूमीच्या पवित्र मातीत खोलवर रुजलेली असून त्या मातीतूनच त्यांच्या कवितांना सुगंध, ताकद आणि प्रामाणिकपणा लाभतो. मातीचा मखमली गंध, शब्दांचा रसाळ स्पर्श आणि मानवी संवेदनांची गहिरी जाण यांचा अनोखा संगम त्यांच्या संपूर्ण साहित्यप्रवासात जाणवतो. ते केवळ कवि म्हणून नव्हे, तर विचारवंत, शिक्षक, प्रशासक आणि समाजभान असलेले साहित्यिक म्हणून ओळखले जातात. शशिकांत हिंगोणेकर हे शिक्षण क्षेत्रातील आदर्श प्रशासक तर आहेतच, पण त्याचबरोबर साहित्याच्या आकाशात स्वतःचा स्वतंत्र प्रकाश पेरणारे कवीही आहेत. त्यांच्या कवितांमध्ये वैयक्तिक अनुभव आणि सामाजिक वास्तव यांचा विलक्षण संगम दिसून येतो. प्रत्येक कविता ही केवळ शब्दांची रचना नसून ती जगण्याचा अनुभव सांगणारी, संघर्षाची साक्ष देणारी आणि मानवी संवेदनांचा आरसा ठरणारी असते. त्यांच्या कवितांतून जीवनातील वेदना, प्रश्न, अस्वस्थता आणि आशा हे सर्व घटक प्रामाणिकपणे व्यक्त होतात. शशिकांत हिंगोणेकर यांचा जन्म १२ एप्रिल १९६१ रोजी जळगाव येथे झाला. बालपणापासूनच त्यांना वाचन, कविता आणि कथांची ओढ होती. एरंडोल येथील प्राथमिक शिक्षणादरम्यानच शब्दांशी त्यांची मैत्री जुळली. कविता, गाणी आणि कथा त्यांच्या मनात सतत गुंजत असत. शालेय जीवनात ग्रंथालयातील पुस्तके त्यांना खुणावत असत, परंतु त्या सर्वांना वाचण्याची संधी नेहमीच उपलब्ध नसे. तरीही जेवढे वाचता आले, तेवढ्याने त्यांच्या मनाची संवेदनशीलता अधिकच विकसित झाली. विद्यार्थी दशेत दर्जेदार साहित्याच्या वाचनामुळे त्यांचे विचार अधिक प्रगल्भ झाले आणि जीवनाकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन व्यापक बनला. वाचनाचा हा संस्कारच त्यांच्या काव्यनिर्मितीचा पाया ठरला. समाजातील विविध घटक, मानवी मानसिकतेची गुंतागुंत, जीवनातील संघर्ष आणि विसंगती यांची जाणीव त्यांच्या कवितांमध्ये ठळकपणे दिसते. वाचनाने मिळालेली वैचारिक खोली, संवेदनशीलता आणि सत्याची ओढ त्यांच्या प्रत्येक कवितेत प्रतिबिंबित होते. त्यांच्या कविता म्हणजे अनुभवांचे शब्दरूपात झालेले साक्षीपत्र आहे. शासकीय सेवेत त्यांनी गटशिक्षणाधिकारी,प्रकल्प अधिकारी, शिक्षणाधिकारी, विभागीय सचिव अशा विविध जबाबदाऱ्या समर्थपणे पार पाडल्या. प्रशासनिक ताणतणाव असूनही त्यांची साहित्यनिर्मिती कधीही थांबली नाही. उलट प्रशासनातील अनुभवांनी त्यांच्या लेखनाला अधिक धार दिली. शिक्षणव्यवस्था, सामाजिक विषमता, ग्रामीण-शहरी दरी, वंचितांचे प्रश्न हे त्यांच्या कवितांचे महत्त्वाचे विषय बनले. निवृत्तीनंतरही त्यांची लेखनगती, सामाजिक जागरूकता आणि कवितेतील तीव्रता तितकीच सशक्त राहिली आहे. हिंगोणेकरांच्या कवितांमध्ये उथळ भावुकता नाही. त्यांच्या कवितांना तरलता आहे, परंतु ती वेदनेच्या आणि अनुभवाच्या खोल पातळीवरून आलेली आहे. वैयक्तिक भावना व्यक्त करतानाही त्या व्यापक सामाजिक संदर्भाशी जोडलेल्या असतात. वाचक त्यांच्या शब्दांतून जीवनाच्या खोल प्रवाहात उतरतो, समाजातील वास्तव समजून घेतो आणि स्वतःच्या अनुभवांशी त्याची सांगड घालतो. आजवर त्यांनी सुमारे ३८ काव्यसंग्रह प्रकाशित असून आणखी १० संग्रह प्रकाशनाच्या वाटेवर आहेत. युद्ध सुरू आहे, अंतर्भेदी, अजूनही, कवितेचे दिवस, बेट बंद भावनेचे, वर्तमान, अस्वस्थ प्रस्फुरणे, युद्धरत, अंतर्बाह्य, छलचक्र,बेट बंद भावनेचे,सर्वकाल, अस्वस्थतेपार हे त्यांचे महत्त्वाचे संग्रह आहेत. अंतर्बाह्य मधील कविता व्यक्तीच्या अंतर्मनातील द्वंद्व, वेदना आणि संवेदनशीलता उलगडतात, तर छलचक्र समाजातील कपट, अन्याय आणि व्यवस्थेतील विकृतीवर थेट बोट ठेवतात. त्यांच्या कवितांमध्ये दारिद्रय, सामाजिक विषमता, जातीय भेदभाव, मानवी हक्कांचा प्रश्न आणि आंबेडकरी विचारांची स्पष्ट जाणव दिसते. व्यक्तिक अनुभव हा केवळ प्रारंभबिंदू असून त्यातून ते व्यापक सामाजिक वास्तव उलगडतात. शिक्षण क्षेत्रातील प्रदीर्घ अनुभव, विद्यार्थ्यांशी असलेला जिव्हाळ्याचा संवाद आणि प्रशासकीय जबाबदाऱ्यांची जाण यांनी त्यांच्या लेखनाला अधिक सखोलता दिली आहे. शशिकांत हिंगोणेकर हे केवळ कवी नाहीत; ते शिक्षक, समाजभान असलेले नागरिक आणि प्रेरणादायी व्यक्तिमत्त्व आहेत. त्यांच्या कवितांमधून संघर्षाची जाणीव, सामाजिक समतेची लढाई आणि माणुसकीचा आग्रह सातत्याने जाणवतो. त्यांनी आपल्या साहित्यप्रवासातून दाखवून दिले आहे की साहित्य, समाजसेवा आणि वैयक्तिक उत्कर्ष यांचा सुंदर संगम साधता येतो. त्यांच्या कवितांचा प्रवास म्हणजे सर्जनशीलतेचा, सामाजिक जाणीवेचा आणि मानवी संवेदनांचा अखंड प्रवाह आहे. त्यांच्या शब्दांतून वाचकाला हे उमजते की जीवनातील प्रत्येक अनुभव, प्रत्येक भावना आणि प्रत्येक संघर्ष लेखनाला अर्थ देऊ शकतो. शशिकांत हिंगोणेकर यांची कविता ही केवळ साहित्यिक अभिव्यक्ती नसून समाजाशी संवाद साधणारी, प्रश्न विचारणारी आणि परिवर्तनाची दिशा दाखवणारी शक्ती आहे. त्यांचा जीवनप्रवास आणि साहित्यप्रवास प्रत्येक वाचकासाठी प्रेरणादायी आहे. सत्य, संवेदनशीलता, समर्पण आणि सर्जनशीलता हाच जीवनाचा खरा मार्ग आहे, हे त्यांच्या कवितांमधून प्रकर्षाने जाणवते. त्यांच्या लेखनातून समाजाला आत्मपरीक्षणाची, बदलाची आणि पुढील पिढीसाठी मूल्यनिर्मितीची प्रेरणा मिळते. म्हणूनच शशिकांत हिंगोणेकर यांचे साहित्य हे केवळ वाचण्यापुरते न राहता, अनुभवण्यासारखे आणि अंतर्मनात रुजणारे ठरते.
