अभिष्टचिंतन…
समाजाच्या हृदयात कोरलेले नाव… सिद्धेश्वर पवार
काही व्यक्तिमत्त्वे अशी असतात की त्यांचे वर्णन करताना शब्द अपुरे पडतात, कारण त्यांच्या कर्तृत्वाची उंची, त्यांच्या विचारांची खोली आणि त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाची व्यापकता ही शब्दांच्या चौकटीत मावत नाही. ती अनुभवावी लागते, जाणवावी लागते आणि अंतःकरणात गाभाऱ्यात साठवावी लागते. अशा कर्तृत्ववान व्यक्तिमत्वाचा प्रभाव हा केवळ त्यांच्या आसपासच्या लोकांपुरता मर्यादित राहत नाही, तर तो समाजमनात खोलवर रुजतो आणि काळाच्या प्रवाहातही टिकुन राहतो. कारण, त्यांच्या कार्याची व्याप्ती इतकी व्यापक, विचारांची उंची इतकी गगनभेदी आणि समाजावरचा प्रभाव इतका खोलवर रुजलेला असतो की साध्या शब्दांत त्यांचा भाव व्यक्त करणे कठीण ठरते. अशा व्यक्तिमत्त्वाबद्दल बोलताना मनात आदर, कृतज्ञता आणि अभिमान या भावना एकत्र उमटवतात.आणि अंतःकरणात कृतज्ञतेचा ओलावा दाटून येतो. अशाच दैदीप्यमान आणि प्रभावशाली व्यक्तिमत्वाचे नाव म्हणजे सिद्धेश्वर रामराव पवार होय.
सिद्धेश्वर पवार हे नाव उच्चारताच आत्मविश्वास, निर्भीडता, प्रामाणिकता आणि तत्त्वनिष्ठा या मूल्यांची जिवंत प्रतिमा डोळ्यांसमोर उभी राहते. त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वात एक विलक्षण तेज आहे. ते तेज त्यांच्या विचारांचे आहे, त्यांच्या कृतीचे आहे आणि समाजासाठी निःस्वार्थपणे झटणाऱ्या त्यांच्या भूमिकेचे आहे. जिथे सत्यासाठी संघर्ष करण्याची जिद्द आहे, जिथे अन्यायाविरुद्ध उभे राहण्याचे धैर्य आहे, जिथे लेखणीला शस्त्रापेक्षाही अधिक तीक्ष्ण धार लाभलेली आहे आणि जिथे वाणीमध्ये समाजमनाला जागृत करण्याची विलक्षण ताकद आहे, तिथे सिद्धेश्वर पवार हे नाव केवळ एका व्यक्तीपुरते मर्यादित राहत नाही. ते एक विचार बनते, एक प्रेरणा बनते आणि एक जिवंत चळवळ म्हणून उभे राहते. म्हणूनच त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचे सार एका वाक्यात सामावते, ते म्हणजे सिद्धेश्वर रामराव पवार एक शब्दांपलीकडचे व्यक्तिमत्त्व.
त्यांचा जन्म ३१ मार्च १९७१ रोजी मेहकर तालुक्यातील सुलतानपूर या साध्या, कष्टकरी आणि संस्कारमय गावात झाला. या भूमीने त्यांना साधेपणा दिला, कष्टाची जाणीव दिली आणि जीवनाशी दोन हात करण्याची ताकद दिली. ग्रामीण जीवनातील वास्तव त्यांनी अत्यंत जवळून अनुभवले. गरिबी, विषमता, अन्याय आणि संघर्ष या सगळ्यांनी त्यांच्या मनात संवेदनशीलता निर्माण केली. हीच संवेदनशीलता पुढे त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाची आणि कार्याची सर्वात मोठी ताकद ठरली. आई श्रीमती दुर्गाबाई यांच्या मायेच्या सान्निध्यात वाढताना त्यांनी प्रेम, त्याग, सहनशीलता आणि माणुसकीचे संस्कार आत्मसात केले. आईच्या कष्टातून त्यांनी चिकाटी आणि जिद्द शिकली, तर तिच्या वात्सल्यातून त्यांनी माणसांशी जुळून राहण्याची कला शिकली. वडील रा. ना. पवार हे शिक्षक असल्यामुळे घरात शिस्त, प्रामाणिकपणा आणि कर्तव्यनिष्ठेचे वातावरण होते. “जे काही कराल ते सर्वोत्तम करा” हा संस्कार त्यांच्या आयुष्याचा पाया ठरला. शिक्षणाच्या काळात त्यांची वाचनाची आवड दिवसेंदिवस वाढत गेली. वृत्तपत्रे, सामाजिक लेख आणि विचारप्रधान साहित्य यांचा त्यांनी सातत्याने अभ्यास केला. वाचनातून त्यांनी विचारांची परिपक्वता साधली आणि त्या विचारांना लेखनाच्या माध्यमातून व्यक्त करण्याची ताकद मिळवली. त्यांच्या मनात समाजाबद्दल प्रश्न निर्माण झाले आणि त्या प्रश्नांची उत्तरे शोधण्याची जिज्ञासा वाढत गेली. हिवरा आश्रम येथे त्यांनी पत्रकारितेची सुरुवात केली. सुरुवातीला हा एक छंद होता, पण हाच छंद पुढे त्यांच्या आयुष्याचा मार्ग बनला. त्यांनी पत्रकारितेला केवळ व्यवसाय म्हणून न पाहता ती समाजासाठी कार्य करण्याचे प्रभावी साधन म्हणून स्वीकारले. त्यांच्या लेखणीने समाजातील प्रश्नांना वाचा फोडली, अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवला आणि समाजाला जागृत करण्याचे कार्य केले. त्यांची लेखणी ही केवळ शब्दांची मांडणी नाही. ती एक सत्यनिष्ठ आहे, एक विचारप्रवाह आहे आणि परिवर्तन घडवणारे प्रभावी साधन आहे. त्यांच्या लेखनात परखडपणा आहे, स्पष्टता आहे आणि त्याचबरोबर माणुसकीचा ओलावा आहे. ते अन्यायावर प्रहार करतात, परंतु त्याचवेळी समाजातील सकारात्मकतेलाही तेवढ्याच ताकदीने पुढे आणतात. त्यामुळे त्यांच्या लेखणीत संतुलन, संवेदनशीलता आणि सामाजिक जबाबदारी स्पष्टपणे दिसून येते.
त्यांची वाणी देखील तितकीच प्रभावी आहे. ते बोलतात तेव्हा त्यांच्या शब्दांत विचारांची ताकद असते, भावनांची ऊब असते आणि परिवर्तनाची प्रेरणा असते. त्यांच्या आवाजात ओज आहे, त्यांच्या मांडणीत स्पष्टता आहे आणि त्यांच्या विचारांत प्रखरता आहे. मोठ्या सभा, सामाजिक कार्यक्रम, आंदोलनं आणि विविध प्रसंगी त्यांनी आपल्या प्रभावी वकृत्वाच्या जोरावर लोकांना एकत्र आणले. त्यांच्या उपस्थितीमुळे वातावरणात एक वेगळीच ऊर्जा निर्माण होते आणि लोकांच्या मनात नव्या आशा जागृत होतात. त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांची तत्त्वनिष्ठा. त्यांनी कधीही आपल्या मूल्यांशी तडजोड केली नाही. कोणत्याही प्रकारच्या आमिषाला बळी पडणे किंवा दबावाखाली वाकणे हे त्यांच्या स्वभावात नाही. त्यांनी नेहमी सत्याचा मार्ग स्वीकारला आणि न्यायाच्या बाजूने ठामपणे उभे राहिले. हीच त्यांची खरी ओळख आहे आणि हीच त्यांची सर्वात मोठी ताकद आहे. त्यांच्या स्वभावात माणुसकीचा ओलावा आहे. त्यांनी अनेकांशी जिव्हाळ्याचे संबंध निर्माण केले आहेत. त्यांच्या सहवासात येणाऱ्या प्रत्येकाला आपलेपणाची जाणीव होते. ते अनेकांसाठी प्रेरणास्थान आहेत, मार्गदर्शक आहेत आणि काहींसाठी मोठ्या भावासारखा आधार आहेत. त्यांनी नात्यांना जपण्याची एक सुंदर परंपरा निर्माण केली आहे आणि माणसांमधील नातेसंबंध अधिक दृढ करण्यासाठी प्रयत्न केले आहेत. समता, न्याय, बंधुता आणि मानवता या मूल्यांना त्यांनी आपल्या जीवनात सर्वोच्च स्थान दिले आहे. त्यांनी जात, धर्म आणि पंथ यांच्या पलीकडे जाऊन समाजात एकात्मतेचा संदेश दिला. त्यांच्या कार्यामुळे समाजात ऐक्याची भावना दृढ झाली आहे आणि सामाजिक सलोखा अधिक मजबूत झाला आहे. त्यांच्या कार्याची दखल घेत अनेक संस्थांनी त्यांना विविध पुरस्कारांनी सन्मानित केले आहे. मात्र त्यांच्या दृष्टीने पुरस्कारांपेक्षा समाजासाठी केलेले कार्य अधिक महत्त्वाचे आहे. समाजाचा विश्वास, लोकांचे प्रेम आणि त्यांच्या कार्यातून घडणारा सकारात्मक बदल हाच त्यांच्यासाठी सर्वात मोठा सन्मान आहे. त्यांची पत्रकारिता ही वटवृक्षासारखी आहे. ती भक्कम आहे, विस्तीर्ण आहे आणि अनेकांना आधार देणारी आहे. त्यांनी समाजातील प्रत्येक घटनेवर सजगपणे लक्ष ठेवले आणि योग्य वेळी योग्य भूमिका घेतली. त्यांच्या लेखणीने अनेक प्रश्नांना वाचा फोडली, अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवला आणि समाजाला योग्य दिशा दिली. त्यांच्या शब्दांत केवळ माहिती नसते, तर त्या शब्दांमध्ये जागृती असते, चेतना असते आणि बदल घडवण्याची ताकद असते. आजही ते त्याच निष्ठेने, प्रामाणिकपणे आणि जिद्दीने कार्यरत आहेत. काळ बदलला, परिस्थिती बदलली, साधने बदलली; पण त्यांच्या विचारांची धार आणि तत्त्वांची भक्कमता अजूनही तितकीच अढळ आहे. त्यांचा प्रवास हा संघर्षातून यशाकडे जाणारा प्रेरणादायी प्रवास आहे. अनेक अडचणी, संकटे आणि आव्हाने यांना सामोरे जात त्यांनी स्वतःची एक ठाम आणि प्रभावी ओळख निर्माण केली. त्यांच्या कर्तृत्वामुळे असंख्य लोकांना दिशा मिळाली, प्रेरणा मिळाली आणि नव्याने उभे राहण्याची ताकद मिळाली. त्यांनी आपल्या नावाला अर्थ दिला आहे आणि समाजात एक वेगळी ओळख निर्माण केली आहे. ते केवळ एक व्यक्ती नाहीत, तर एक प्रेरणागाथा आहेत. संघर्ष, जिद्द आणि यशाची जिवंत कहाणी आहेत. त्यांच्या जीवनाकडे पाहिले असता एक गोष्ट प्रकर्षाने जाणवते, यश मिळवण्यासाठी प्रामाणिकता, चिकाटी आणि ध्येयाप्रती निष्ठा आवश्यक असते. सिद्धेश्वर पवार यांनी या सर्व गुणांचा सुंदर संगम आपल्या आयुष्यात साधला आणि त्याच बळावर त्यांनी यशाची उंची गाठली. ते आजही अनेक तरुणांसाठी प्रेरणास्त्रोत आहेत. त्यांच्या कार्यातून तरुणांना एक स्पष्ट संदेश मिळतो की स्वप्ने पाहावीत, त्यासाठी झगडावे आणि कोणत्याही परिस्थितीत हार मानू नये. म्हणूनच पुन्हा एकदा ठामपणे म्हणावेसे वाटते की सिद्धेश्वर दुर्गाबाई रामराव पवार हे शब्दांपलीकडचे व्यक्तिमत्त्व आहे.
अशा या कर्तृत्ववान, धाडसी, निर्भीड आणि तत्त्वनिष्ठ व्यक्तिमत्त्वाला मनःपूर्वक शुभेच्छा. दादा, आपली प्रामाणिकता सदैव तेजस्वी राहो. आपल्या कार्याची कीर्ती अधिकाधिक वृद्धिंगत होत राहो. आपल्या विचारांची ज्योत समाजमनात अखंड प्रज्वलित राहो आणि आपल्या जीवनात आनंद, समाधान व यश सतत नांदो. या जन्मदिनी आपणास उदंड आयुष्याच्या मनःपूर्वक हार्दिक शुभेच्छा!
——————————————–
संतोष अवसरमोल (पत्रकार/ लेखक)
मु.पो. घाटबोरी, ता. मेहकर, जि. बुलढाणा
मो:-9689777129
