लोकांच्या मदतीला धावून जाणारा ‘कामाचा माणूस’ : विजय जागृत
आजच्या वेगवान, धकाधकीच्या आणि स्पर्धेच्या युगात माणूस स्वतःपुरता मर्यादित होत चालला आहे. नाती व्यवहाराची झाली आहेत, शब्दांमध्ये ऊब कमी होत आहे आणि मदतीचा हात पुढे करण्यापेक्षा हात झटकण्याची प्रवृत्ती वाढताना दिसते. पैशासाठी भाऊभाऊ दूर जातात, स्वार्थासाठी मैत्री मोडते आणि सत्तेसाठी माणुसकी हरवते, असं चित्र आजूबाजूला दिसतं. पण या सगळ्या गोंधळात, या स्वार्थी वातावरणात काही व्यक्तिमत्त्वं अशी असतात जी अंधारात दीपस्तंभासारखी उभी राहतात. त्यांचं अस्तित्वच अडचणीतल्या लोकांना धीर देतं. त्यांचं नाव घेतलं की मनात विश्वास निर्माण होतो. असं व्यक्तिमत्त्व म्हणजे…मेहकर तालुक्याच्या लोणीगवळीतील ‘कामाचा माणूस’ विजय केशवराव जागृत होय.
त्यांचं नाव उच्चारलं की आदर दाटतो, डोळ्यांत विश्वास तरळतो आणि हृदयात सुरक्षिततेची जाणीव जागी होते. ते पदाने मोठे नाहीत, पण प्रभावाने उंच आहेत. ते घोषणांनी नव्हे तर कृतीने ओळखले जातात. त्यांनी कधी स्वतःची जाहिरात केली नाही; पण त्यांच्या कार्याची कीर्ती आपोआप पसरली. खरं वैभव त्याच्या माणसांत असतं. रस्ते, इमारती, योजना या बदलत राहतात; पण माणुसकी जपणारे हात कायम राहतात. लोणीगवळीच्या प्रत्येक समाजाशी जुळलेली त्यांची नाळ असल्यामुळे राजकारणाच्या पलीकडे जाऊन प्रत्येकांच्या सुखदुःखात धावून जातात. म्हणूनच लोक त्यांना “कामाचा माणूस” म्हणतात आणि त्यांची ओळखही ‘कामाचा माणूस’ अशीच झाली आहे. एखाद्या शेतकऱ्याचं पीक पावसाने वाहून गेलं, तर ते केवळ दुःख व्यक्त करून थांबत नाहीत; ते मदतीचा मार्ग शोधतात. लोकांना एकत्र करतात, प्रशासनाकडे पाठपुरावा करतात आणि शेतकऱ्याच्या डोळ्यात पुन्हा आशेची ज्योत पेटवतात. एखाद्या कुटुंबावर आजारपणाचं संकट आलं, तर ते आर्थिक मदत उभी करतात आणि योग्य उपचारासाठी धावपळ करतात. त्यांच्या डोळ्यांत दुसऱ्याच्या वेदनेचं प्रतिबिंब असतं आणि मनात ती वेदना हलकी करण्याची अस्वस्थ धडपड असते. एखाद्या गरीब विद्यार्थ्याच्या शिक्षणात अडथळा आला, तर ते त्याच्या पाठीशी भक्कम उभे राहतात. “पैशाअभावी शिक्षण थांबता कामा नये,” हा त्यांचा ठाम विश्वास आहे. त्यांनी अनेक विद्यार्थ्यांना फक्त आर्थिक आधारच दिला नाही, तर आत्मविश्वासही दिला. त्यांच्या एका वाक्याने कित्येक तरुण पुन्हा उभे राहिले “अपयश म्हणजे शेवट नाही; तो पुढच्या यशाचा पाया आहे.”
शिक्षक म्हणून त्यांची ओळख अत्यंत प्रभावी आहे. वर्गात ते फळ्यावर अक्षरं लिहितात; पण विद्यार्थ्यांच्या मनावर मूल्यांची अक्षरं कोरतात. त्यांच्यासाठी शिक्षण म्हणजे केवळ नोकरीची पायरी नाही; ते स्वाभिमानाची वाट आहे. ते विद्यार्थ्यांना केवळ गुणांसाठी नव्हे, तर प्रामाणिकपणे जगण्यासाठी तयार करतात. गेल्या तीस वर्षांत लोणीगवळीच्या सामाजिक आणि राजकीय जीवनात त्यांचा शब्द निर्णायक ठरला आहे. गावात कोणावर जबाबदारी सोपवायची, कोण नेतृत्व करणार या प्रश्नांवर त्यांच्या मताला वजन असतं. पण त्यांनी हा प्रभाव कधीही वैयक्तिक फायद्यासाठी वापरला नाही. त्यांनी लोकांच्या विश्वासाला पदाची शिडी बनवलं नाही; त्यांनी त्याला जबाबदारी मानलं. त्यांच्या शांततेतही अर्थ असतो आणि त्यांच्या एका वाक्यात दिशा असते. ते अनाठायी बोलत नाहीत; पण जेव्हा बोलतात तेव्हा सत्याची धार स्पष्ट जाणवते. ते विरोध करतात तो व्यक्तीचा नाही, तर चुकीच्या प्रवृत्तीचा. त्यामुळेच त्यांचा विरोधही आदराने ऐकला जातो. त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा पाया त्यांच्या घराण्याच्या संस्कारांत आहे. वडील केशवराव जागृत यांनी आयुष्यभर कष्ट, प्रामाणिकपणा आणि लोकसेवा यांचा मार्ग स्वीकारला. त्यांनी मुलाला शिकवलं, “माणुसकी जपा; प्रतिष्ठा आपोआप येते.” ही वडिलांची शिकवण विजय जागृत यांनी आयुष्यभर जपली. गावातील प्रत्येक जातीधर्माशी त्यांचं नातं घट्ट आहे. ते जात विचारत नाहीत, धर्म तपासत नाहीत, पक्ष पाहत नाहीत, ते फक्त माणूस पाहतात. त्यांच्या सहवासात प्रत्येकाला सन्मानाची वागणूक मिळते; आपुलकी मिळते. म्हणूनच वयोवृद्ध नागरिकही त्यांना मुलासारखं मानतात, तर तरुण त्यांना मार्गदर्शक समजतात.
तालुक्यात त्यांचा मोठा गोतवळा आहे, नात्यांचा नव्हे, तर विश्वासाचा. त्यांच्या एका हाकेला लोक धावून येतात, कारण त्यांना माहीत आहे की हा आवाज स्वार्थाचा नाही; हा आवाज लोकहिताचा आहे. त्यांच्या उपस्थितीत वाद निवळतात, गैरसमज मिटतात आणि समाधानाचा मार्ग सापडतो. त्यांच्या आयुष्यात दिखावा नाही. त्यांनी केलेल्या मदतीचा कधीही गाजावाजा केला नाही. त्यांनी शांतपणे, सातत्याने आणि निस्वार्थपणे काम केलं. त्यामुळेच लोक त्यांच्या नावाचा उच्चार करताना आदराने करतात. आजच्या काळात, जेव्हा नात्यांमध्ये दुरावा वाढतो आहे, तेव्हा विजय जागृत यांचं व्यक्तिमत्त्व लोकांना जोडून ठेवणारं आहे. ते सांगतात, नेतृत्व म्हणजे पुढे उभं राहणं नव्हे; नेतृत्व म्हणजे सगळ्यांना सोबत घेऊन चालणं होय. सेवा म्हणजे घोषणा नव्हे; सेवा म्हणजे कृती. विश्वास म्हणजे आयुष्यभर कमवावा लागतो. त्यांच्या चेहऱ्यावर साधेपणा आहे; पण मनात अढळ निर्धार आहे. ते ठाम आहेत, पण अहंकारी नाहीत. ते कठोर निर्णय घेतात, पण त्यात द्वेष नसतो. त्यांनी कधी कुणाला कमी लेखलं नाही; त्यांनी नेहमी सर्वांना उंचावण्याचा प्रयत्न केला. त्यामुळे लोणीगवळी सर्कलमध्ये असे कणखर कणा असेल नेतृत्व, म्हणून विजय जागृत यांची लौकीक प्रतिमा आहे. त्यांच्या सहवासात अनेकांना आशास्थान आहे. त्यांच्या शब्दाने धैर्य मिळतं, त्यांच्या कृतीने आशा निर्माण होते आणि त्यांच्या अस्तित्वाने विश्वास दृढ होतो. विजय जागृत हे नाव केवळ व्यक्तीचं नाही; ती एक जिवंत भावना आहे. ते केवळ शिक्षक नाहीत; ते संस्कारांचा मार्ग दाखविणारे आहेत. ते केवळ सामाजिक कार्यकर्ते नाहीत; ते माणुसकीचा आधार आहेत. त्यांनी कमावलेला विश्वास हीच त्यांची खरी संपत्ती आहे. आणि म्हणूनच लोणीगवळीसह तालुक्यातील अनेकांच्या मनात एक अढळ विश्वास आहे.
———————————————-
संतोष अवसरमोल (पत्रकार/ लेखक)
मो:- 9689777129
