अजीम नवाज राही यांच्या ‘बादल’ कथेचा संत गाडगे बाबा अमरावती विद्यापीठाच्या अभ्यासक्रमात समावेश

अजीम नवाज राही यांच्या ‘बादल’ कथेचा संत गाडगे बाबा अमरावती विद्यापीठाच्या अभ्यासक्रमात समावेश

मराठी साहित्याच्या आकाशात आपल्या स्वतंत्र, तेजस्वी आणि प्रयोगशील लेखणीने दीर्घकाळापासून झळाळणारे प्रख्यात कवी, ललितलेखक, प्रभावी वक्ते आणि बहुआयामी निवेदक अजीम नवाज राही यांच्या ‘बादल’ या ललितसदृश्य कथेला संत गाडगे बाबा अमरावती विद्यापीठाच्या बी.ए. भाग २ च्या अभ्यासक्रमात मानाचे स्थान प्राप्त झाले आहे. हा समावेश म्हणजे त्यांच्या साहित्यिक प्रवासाला लाभलेली केवळ शैक्षणिक मान्यता नसून, मराठी ललितसाहित्याच्या प्रवाहात त्यांच्या योगदानाची ठसठशीत नोंद आहे.
‘बादल’ ही कथा केवळ कथन नसून मानवी अस्तित्वाच्या सूक्ष्म भावविश्वाचा, समाजातील अंतर्विरोधांचा आणि जगण्यातील वेदनांचा अत्यंत प्रभावी, हृदयस्पर्शी आणि चिंतनशील आरसा आहे. या कथेतून माणसाच्या अंतरंगातील संघर्ष, आशा-निराशेचे तरंग आणि वास्तवाच्या कठोर छटा अत्यंत सूक्ष्म कलात्मकतेने उलगडण्यात आल्या आहेत. त्यामुळे ही रचना अभ्यासक्रमासाठी निवडली जाणे ही साहित्यिक दृष्टीने अत्यंत महत्त्वपूर्ण आणि गौरवशाली घटना मानली जात आहे. अजीम नवाज राही हे महाराष्ट्रातील लेखणी आणि वाणी या दोन्ही क्षेत्रांतील एक दैदिप्यमान, प्रभावी आणि वलयांकित व्यक्तिमत्त्व आहे. त्यांच्या साहित्यिक प्रवासात अनुभवांची समृद्धता, भाषेची नजाकत आणि वास्तवाची निर्भीड मांडणी यांचा अनोखा संगम दिसून येतो. त्यांचे ‘व्यवहाराचा काळा घोडा’, ‘कल्लोळातला एकांत’, ‘वर्तमानाचा वतनदार’, ‘तळमळीचा तळ’ आणि ‘वळीवाच्या वेळा’ हे कवितासंग्रह मराठी कवितेच्या आधुनिक प्रवाहात स्वतंत्र ओळख निर्माण करणारे ठरले आहेत. तसेच विविध वृत्तपत्रांत प्रसिद्ध झालेल्या त्यांच्या साप्ताहिक सदरलेखनातून आकाराला आलेल्या ललितअनुभवांचे संकलन असलेले ‘ऐनक’ हे आगामी पुस्तक अथर्व पब्लिकेशन्स, जळगाव यांच्या माध्यमातून लवकरच वाचकांच्या हाती येणार आहे. या पार्श्वभूमीवर ‘बादल’ या कथेचा विद्यापीठ अभ्यासक्रमात समावेश होणे म्हणजे त्यांच्या लेखणीने परिघावरून केंद्राकडे केलेल्या प्रवासाची साक्ष देणारी एक ठळक साहित्यिक घटना ठरली आहे. बी.ए. भाग २ च्या अभ्यासक्रमाची पुनर्रचना करताना डॉ. काशिनाथ विनायक बऱ्हाटे यांच्या अध्यक्षतेखालील अभ्यासमंडळाने वैदर्भीय ललितलेखन परंपरेचा सखोल अभ्यास करून तीन पिढ्यांतील अनुभवसमृद्ध साहित्यिकांचा समावेश अत्यंत विचारपूर्वक केला आहे. या निवडप्रक्रियेत प्रा. डॉ. अजय देशपांडे यांनी मोलाची आणि निर्णायक भूमिका बजावली आहे. या अभ्यासक्रमात मधुकर केचे, मारुती चितमपल्ली, भाऊ मांडवकर, मधुकर वाकोडे, यशवंत मनोहर, सुरेश द्वादशीवार, वसंत आबाजी डहाके, श्रीकांत तिडके, रमाकांत कोलते यांच्यासह समकालीन ललितलेखकांमध्ये श्याम पेठकर, शैलेश पांडे, धनराज खानोरकर, मोना चिमोटे आणि अजीम नवाज राही यांसारख्या साहित्यिकांचा समावेश होणे ही वैदर्भीय साहित्यपरंपरेची समृद्धता अधोरेखित करणारी बाब आहे. अजीम नवाज राही यांच्या लेखनशैलीचे वैशिष्ट्य म्हणजे अनुभवांची तीव्रता, भाषेतील लयबद्ध प्रवाह, प्रतिमांचे अनोखे वैभव आणि मातीच्या गंधाने ओथंबलेली शब्दकळा. त्यांच्या ललितलेखनात शेतकरी, शेतमजूर, कामगार तसेच समाजाच्या कडेला उभ्या असलेल्या उपेक्षित घटकांचे जीवन अत्यंत जिवंत, प्रखर आणि अंतर्मुख करणाऱ्या पद्धतीने प्रकट होते. त्यांच्या लेखनात दिसणारी वस्तुनिष्ठता, भावनिक खोली, प्रतिमाशैलीतील नवे प्रयोग आणि सामाजिक वास्तवाशी असलेली थेट भिड यामुळे त्यांचे साहित्य मराठी वाचकांच्या मनात दीर्घकाळ टिकणारा ठसा उमटवते. आजपर्यंत अजीम नवाज राही यांना देश-विदेशातील अनेक प्रतिष्ठित संस्था, महाराष्ट्र शासन तसेच विविध साहित्यिक संस्थांकडून सन्माननीय पुरस्कार प्राप्त झाले आहेत. महाराष्ट्र फाउंडेशन साहित्य पुरस्कार, कुसुमाग्रज पुरस्कार, कवी केशवसुत पुरस्कार, लोकमत साहित्य पुरस्कार यांसारखे अनेक प्रतिष्ठेचे पुरस्कार त्यांच्या साहित्यिक कारकिर्दीची उज्ज्वल साक्ष देतात. त्यांचा साहित्यिक प्रवास केवळ लेखनापुरता मर्यादित नसून महाराष्ट्रभर त्यांच्या व्याख्यानांमुळे आणि निवेदनशैलीमुळे ते एक अत्यंत लोकप्रिय, श्रोत्यांना मंत्रमुग्ध करणारे आणि प्रभावी वक्ते म्हणूनही ओळखले जातात. या पार्श्वभूमीवर ‘बादल’ कथेचा विद्यापीठ अभ्यासक्रमात समावेश होणे ही केवळ एक शैक्षणिक घटना नसून मराठी साहित्यविश्वातील त्यांच्या योगदानाला मिळालेला एक गौरवशाली, ऐतिहासिक आणि दीर्घकालीन मानबिंदू ठरला आहे.